Muzeum Ziemi Chełmińskiej w Chełmnie

Muzeum Ziemi Chełmińskiej to miejsce, które pozwala zajrzeć w dzieje jednego z najstarszych miast na Pomorzu. Siedzibą muzeum jest gotycki ratusz z końca XIII wieku, który po renesansowej przebudowie w latach 1567-1596 stał się jednym z najciekawszych przykładów tego stylu w Polsce. Już samo wejście do tego budynku z charakterystyczną wieżą to podróż w czasie. A ekspozycje rozłożone na pięciu salach pokazują, jak wyglądało życie w tym regionie od pradziejów po XX wiek.

Nie każdy wie, że pomysł na muzeum w Chełmnie pojawił się już w 1922 roku, kiedy właściciel Hotelu Centralnego przekazał na ten cel 50 tysięcy marek. Plany jednak zostały przerwane przez wojnę, a zbiory zebrane na wystawę z okazji 700-lecia miasta w 1933 roku niemal całkowicie przepadły.

Historia powstania muzeum w powojennym Chełmnie

Dopiero po II wojnie światowej idea muzealnictwa w Chełmnie na nowo nabrała życia. W 1954 roku miejscowy oddział Polskiego Towarzystwa Archeologicznego i Numizmatycznego zorganizował wystawę archeologiczną w Sali Sądowej ratusza. To był początek. Zbiory rosły, w 1964 roku powstał punkt muzealny, a cztery lata później przejęto kolejną salę.

Przełomowy był rok 1975. Wtedy miejska rada podjęła decyzję o przekazaniu całego ratusza na cele muzealne. Władze miasta wyprowadziły się z budynku i rozpoczął się siedmioletni remont. Podczas tych prac odkryto prawdziwy skarb – na pierwszym piętrze odsłonięto przepiękny malowany renesansowy strop. Usunięto też wiele ścian działowych, przywracając pomieszczeniom ich pierwotny charakter. Muzeum Ziemi Chełmińskiej oficjalnie otwarto 28 grudnia 1983 roku, w związku z obchodami 750-lecia lokacji miasta.

Co zobaczysz w ratuszu – wystawa „Dzieje Chełmna”

Główna ekspozycja zajmuje pięć sal ratusza i prowadzi przez kolejne epoki historii miasta oraz całej ziemi chełmińskiej. Pierwsza sala skupia się na wczesnośredniowiecznych dziejach związanych z osadami w Kałdusie i Starogrodzie – to tutaj można zobaczyć liczne znaleziska archeologiczne z wykopalisk. Są też elementy związane z miastem lokacyjnym: kopia przywileju chełmińskiego z 1251 roku, portret Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego Hermana von Salzy czy replika chorągwi miasta Chełmna z okresu bitwy pod Grunwaldem.

Szczególnie ciekawa jest Sala Tajnych Narad, gdzie prezentowane są dzieje Akademii Chełmińskiej. Ta szkoła wyższa powstała oficjalnie w 1692 roku, ale jej korzenie sięgają 1473 roku, kiedy rajcy miejscy powołali studium particulare – wyższe gimnazjum prowadzone przez zakon franciszkanów. Akademia działała aż do 1818 roku. Wśród eksponatów można znaleźć fotografie, podręczniki i dokumenty, a także informacje o Grzegorzu Gerwazym Gorczyckim – wybitnym kompozytorze polskiego baroku, który w latach 1692-1694 był rektorem tej szkoły.

Podczas remontu ratusza w latach 1975-1982 odkryto na pierwszym piętrze oryginalny renesansowy strop belkowy z XVI wieku zdobiony polichromią. Zachował się też fragment gotyckiej posadzki z płytek ceramicznych.

Gotycka Izba Letnia, od końca XVI wieku zwana Salą Trzeciego Ordynku, to kolejne pomieszczenie warte uwagi. Jej największą ozdobą jest wspomniany drewniany strop belkowy z XVI wieku z polichromią. Ekspozycja w tej sali pokazuje dzieje miasta od XVI do początku XX wieku. Na ścianie wisi plan według Rüdigera z II połowy XVIII wieku, przedstawiający średniowieczny układ urbanistyczny Chełmna. Szeroko prezentowane są też dzieje chełmińskiego rzemiosła – cechy rzemieślnicze odgrywały w mieście ogromną rolę przez wieki.

Chełmińskie drukarstwo i Ludwik Rydygier

Warto zwrócić uwagę na eksponaty związane z chełmińskim drukarstwem. Od połowy XIX wieku Chełmno było jednym z najważniejszych ośrodków drukarskich na Pomorzu, co może zaskoczyć tych, którzy kojarzą miasto głównie z jego średniowieczną przeszłością.

Oprócz wystawy historycznej muzeum prezentuje również ekspozycję poświęconą Ludwikowi Rydygierowi – światowej sławy chirurgowi związanemu z Chełmnem. Rydygier urodził się w 1850 roku w Dusocinie koło Grudziądza, a do Gimnazjum Chełmińskiego uczęszczał w latach 1861-1869. Po studiach w Greifswaldzie i pracy naukowej w Jenie powrócił do Chełmna, gdzie założył prywatną klinikę. To właśnie tutaj, w 1880 roku, przeprowadził słynną operację zespolenia żołądka z dwunastnicą u pacjenta z nowotworem – pionierski zabieg w skali światowej.

Baszta Prochowa i inne obiekty muzeum

Muzeum Ziemi Chełmińskiej ma swoją siedzibę nie tylko w ratuszu. Drugą lokalizacją jest Baszta Prochowa, wchodząca w skład zachowanych murów miejskich. W latach 1975-1982, kiedy trwał remont ratusza, to właśnie w baszcie przechowywano zbiory muzealne. Dziś stanowi ona część ekspozycji muzealnej.

Muzeum sprawuje też pieczę nad Basztą Panieńską, która w 1999 roku została oddana pod opiekę miejscowemu Zastępowi Rycerskiemu. To pokazuje, jak muzeum angażuje się w ochronę całego zespołu zabytków miejskich Chełmna.

W 1991 roku przy muzeum powołano Fundację Muzeum Ziemi Chełmińskiej, która wspiera działalność placówki i pomaga w organizacji wystaw oraz wydarzeń kulturalnych.

Dla kogo to miejsce i ile czasu zarezerwować

Muzeum Ziemi Chełmińskiej to dobra propozycja dla miłośników historii, którzy chcą poznać dzieje regionu od czasów przedlokacyjnych po wiek XX. Rodziny z dziećmi w wieku szkolnym również znajdą tu coś dla siebie – szczególnie jeśli młodzi zwiedzający interesują się historią lub archeologią. Zbiory są przedstawione w przystępny sposób, a sam budynek ratusza robi wrażenie.

Na spokojne zwiedzanie wszystkich sal warto przeznaczyć około 1,5-2 godzin. Jeśli ktoś interesuje się szczegółami i chce dokładnie przyjrzeć się eksponatom, może zostać dłużej. Muzeum organizuje też wystawy czasowe, warsztaty, wykłady i spotkania edukacyjne, więc warto przed wizytą sprawdzić aktualny program na stronie internetowej.

Informacje praktyczne – jak dotrzeć i ile kosztuje wejście

Muzeum znajduje się w samym sercu Chełmna, przy Rynku 28. Trudno go przeoczyć – ratusz z charakterystyczną wieżą dominuje nad starówką. Dojazd do Chełmna nie stanowi problemu: miasto leży przy drodze krajowej nr 1 (około 40 km od Torunia i 50 km od Grudziądza). Są też połączenia autobusowe z okolicznych miast.

Muzeum jest nieczynne w poniedziałki, choć w okresie od kwietnia do września grupy zorganizowane mogą zwiedzać po wcześniejszym zgłoszeniu. W pozostałe dni tygodnia placówka zaprasza zwiedzających – dokładne godziny otwarcia i aktualne ceny biletów najlepiej sprawdzić na stronie www.muzeumchelmno.pl lub pod numerem telefonu 56 686 16 41. Można też napisać na adres [email protected].

Muzeum prowadzi bibliotekę muzealną, która gromadzi literaturę dotyczącą historii miasta i regionu oraz publikacje wydawane w Chełmnie. To dodatkowa atrakcja dla osób głębiej zainteresowanych dziejami ziemi chełmińskiej.

Zwiedzanie muzeum można połączyć ze spacerem po chełmińskich murach obronnych, wizytą w jednym z licznych kościołów (Chełmno nazywane jest „małym Rzymem” ze względu na liczbę świątyń) czy przejażdżką statkiem po Wiśle. To miasto ma wiele do zaoferowania, a muzeum stanowi doskonały punkt wyjścia do poznania jego bogatej historii.